Οι εθισμοί στις νεαρές ηλικίες

Στην εκπομπή Nostra Musica της 18ης Μαρτίου 2021, είχαμε την πολύ μεγάλη χαρά να
φιλοξενήσουμε την πρωτοετή φοιτήτρια Ψυχολογίας, κα. Ηλιάνα Σοφούλη. Με την καλεσμένη μας, μεταξύ άλλων, μιλήσαμε για το πρόβλημα του εθισμού στους νέους, εφήβους αλλά και ενήλικες των 18 έως 25 ετών.

Βιογραφικά στοιχεία

Η Ηλιάνα Σοφούλη είναι 20 ετών. Πρωτοετής φοιτήτρια στο πρόγραμμα BSc (Hons) Psychology της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του Μητροπολιτικού Κολλεγίου Αθηνών. Το ευρύ κοινό είχε την χαρά να γνωρίσει την 17χρονη, τότε, Ηλιάνα, μέσα από τη συμμετοχή της στο talent show XFactor, όπου μας ταξίδεψε με την υπέροχη ερμηνεία της, του τραγουδιού «Όταν σου χορεύω» της Ανατολής Σούλη. Μιλά άπταιστα Αγγλικά, υπήρξε μέλος της ομάδας πετοσφαίρισης του Ζηρίνειου Αθλητικού Ομίλου Νέων και έχει παρακολουθήσει μαθήματα φωνητικής, με καθηγήτρια την ταλαντούχα κ.κ. Candy Νικολάου*. Έχει εργαστεί επί σειρά ετών σε καταστήματα εστίασης με την επωνυμία ChillBox, στη Λευκάδα, το Νυδρί και το Ναύπλιο, με στόχο την εξυπηρέτηση πελατών, καταλαμβάνοντας θέσεις barista, αλλά και υπεύθυνης προμηθειών και προώθησης της επιχείρησης. Τέλος, είναι το πρόσωπο προώθησης και modeling της εταιρείας νεανικών, γυναικείων ενδυμάτων Angelique.

Η συνέντευξη

Το πρώτο μέρος της συνέντευξης μπορείτε να το ακούσετε εδώ. Καθώς, όμως, το θέμα του εθισμού στους νέους είναι αρκετά ευρύ και οι χρόνοι της εκπομπής δεν μας επέτρεψαν να ολοκληρώσουμε την πολύ ενδιαφέρουσα συζήτησή μας, γι’ αυτό και αναρτούμε εδώ την συνέχεια της συνέντευξης μας.

Κατόπιν των αμοιβαίων ευχαριστιών για τον επιπλέον χρόνο που μας παραχώρησε για τη συνέχεια της συζήτησής μας, η Ηλιάνα μας απάντησε στις παρακάτω ερωτήσεις.

Ποιο θεωρείς πως είναι το κίνητρο που ωθεί τους εθισμένους να κάνουν χρήση των ουσιών επιλογής τους;

Σύμφωνα με μαρτυρίες των ίδιων των χρηστών κάθε είδους ναρκωτική ουσία, δημιουργεί το αίσθημα της ευφορίας (euphoria), αυτό από μόνο του σε έναν άνθρωπο με βεβαρυμένο ψυχισμό, μπορεί να αποτελέσει κίνητρο. Σίγουρα, ένας πολύ σημαντικός παράγοντας είναι η ψυχολογική υπόσταση του καθενός και εάν ο ίδιος θέλει να δεχθεί βοήθεια. Δεν θα μπορούσα να ονομάσω κάποιο άλλο κίνητρο, αλλά αυτό που σίγουρα ευθύνεται για τη συνεχή χρήση είναι η ψυχική κατάσταση του εθισμένου στην διαιώνιση της χρήσης. Όπως βέβαια και το κοινωνικό status στο οποίο βρίσκεται. Όπως είπαμε και νωρίτερα κατά τη διάρκεια της εκπομπής, ο εθισμός είναι μια βιοψυχοκοινωνική κατάσταση και είναι πολύ σημαντικό να μην το ξεχνάμε αυτό. Ο κοινωνικός περίγυρος διαδραματίζει σημαντικό ρόλο και για να ξεκινήσει κανείς να κάνει χρήση ουσιών αλλά και για να το ξεπεράσει.

Νωρίτερα μιλήσαμε και για άλλες μορφές εθισμού, όπως ο τζόγος. Είναι σημαντικό να πούμε για τους αναγνώστες μας με ποιον τρόπο έχουν πρόσβαση οι έφηβοι και οι νέοι ενήλικες μικρότεροι των 21 ετών στα τυχερά παιχνίδια. Δεδομένου, ότι η είσοδος στα καζίνο και τα πρακτορεία στοιχημάτων – κοινώς λεγόμενα, προποτζίδικα – απαγορεύεται για όσους δεν έχουν συμπληρώσει το 21 έτος της ηλικίας τους. Σημειωτέον, καθώς νωρίτερα μιλήσαμε και για τους νόμους περί κατανάλωσης αλκοόλ, που δεν τηρούνται από πολλά καταστήματα πώλησης οινοπνευματωδών, στην συγκεκριμένη περίπτωση τηρούνται κατά γράμμα.

Είναι κοινός τόπος, ότι η χρήση του Διαδικτύου έχει γίνει πολύ δημοφιλής και φυσικά δωρεάν. Οι έφηβοι μπορούν πλέον να έχουν πρόσβαση στο διαδικτυακό τζόγο εύκολα, που μαζί με τη δημόσια προώθηση κυβερνητικών λαχειοφόρων αγορών, θέτουν το σκηνικό για τη διεύρυνση του βεληνεκούς του εθισμού στα τυχερά παίγνια, ενώ παράλληλα εξηγούνται και οι τρόποι πρόσβασης. Και ειδικά σήμερα, που μετρούμε εκατοντάδες ημέρες καραντίνας, οπότε και τα παιχνίδια των πρακτορείων έχουν γίνει πλέον διαδικτυακά, νομίζω πως είναι προφανώς πολύ εύκολη η πρόσβαση σε όλα. Τα ζητήματα τζόγου στην εφηβεία, έχουν, γενικότερα, τραβήξει την λιγότερη προσοχή της επιστημονικής κοινότητα, σε σχέση με άλλες διαταραχές. Νέες έρευνες έχουν αρχίσει να μελετούν αυτό το θέμα πολύ πρόσφατα, οπότε στον επιστημονικό χώρο, ακόμη περιμένουμε τις εξελίξεις. Να σημειώσω βέβαια, πως δεν πρέπει να συγχέουμε τον εθισμό στο διαδίκτυο με τον εθισμό στα τυχερά παιχνίδια. Σίγουρα μπορεί να συνδυαστούν, αλλά θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως δυο διαφορετικοί εθισμοί.

Κατά τη διάρκεια της εκπομπής, αναφερθήκαμε στις διαταραχές SUD (Substance Use Disorders), που έχουν να κάνουν με τον εθισμό στις διάφορες ουσίες. Πως και γιατί ο τζόγος, το gaming, το διαδίκτυο, το σεξ θεωρούνται εθισμοί εφόσον δεν χρησιμοποιεί ο εθισμένος κάποια ουσία;

Στην πραγματικότητα, οι εθισμοί που δεν έχουν να κάνουν με κάποια ουσία που λαμβάνει ο χρήστης, είναι και πάλι εθισμοί σε ουσία. Τι εννοώ με αυτό: Υπάρχει ένας μηχανισμός του εγκεφάλου, που ονομάζεται μηχανισμός επιβράβευσης και είναι ένας από τους υπεύθυνους φορείς για την έκκριση της ντοπαμίνης. Η ντοπαμίνη δρα στον εγκέφαλο ως νευροδιαβιβαστής, δηλαδή, βοηθά στην επικοινωνία των νευρικών κυττάρων μεταξύ τους. Η βασική δομή της, είναι η σεροτονίνη, μια οργανική ένωση, η οποία είναι λίγο ή πολύ γνωστό, πως είναι υπεύθυνη για την ψυχική διάθεση. Αναλόγως των επιπέδων της ρυθμίζει, θα λέγαμε, την καλή ή την κακή διάθεση.
Στην περίπτωση των SUD, γνωρίζουμε πως αρκετές δραστικές ουσίες όπως η κοκαΐνη και η μεθαμφεταμίνη δρουν στους ίδιους υποδοχείς με τη ντοπαμίνη. Οπότε προσφέρουν στο χρήστη το αίσθημα ευφορίας στο οποίο αναφερθήκαμε και νωρίτερα.
Όπως, λοιπόν και σε περιπτώσεις κατάχρησης αλκοόλ ή οπιοειδών, οι παίκτες εμφανίζουν επίσης διάφορα συμπτώματα εθισμού, το ίδιο συμβαίνει και με όσους είναι εθισμένοι στη χρήση του διαδικτύου ή το σεξ ή ακόμη και το φαγητό. Ακριβώς, γιατί, δρα με τέτοιον τρόπο ο εγκέφαλός τους ώστε παίζοντας, τρώγοντας ή ερχόμενοι σε συνουσία, ο οργανισμός εκκρίνει αρκετή ντοπαμίνη ώστε να τους προσφέρει το αίσθημα επιβράβευσης και ευφορίας που επιζητούν.
Ας επικεντρωθούμε όμως στα video παιχνίδια, που θεωρώ πως είναι και αρκετά πιο διαδεδομένος εθισμός στους νέους. «Βυθίζονται», λοιπόν οι παίκτες, στο παιχνίδι, σε τέτοιο βαθμό, ώστε, να λένε ψέματα για τις ώρες παιχνιδιού τους, να χάνουν το ενδιαφέρον τους για άλλες κοινωνικές εκδηλώσεις, να αποσυνδέονται από την οικογένεια και τους φίλους τους και γενικά να χρησιμοποιούν το παιχνίδι ως μορφή ψυχολογικής ανακούφισης. Στις περισσότερες περιπτώσεις η κοινωνική ζωή των παικτών τους προσδίδει ένα τέτοιο ψυχικό φορτίο που θεωρούν πως το μόνο μέσο αποφόρτισης και χαλάρωσης είναι το παιχνίδι. Φυσικά και μπορεί να αποτελέσει ένα ευχάριστο χόμπι ή ακόμη να αποτελεί μια διασκεδαστική εκπαιδευτική μέθοδο εξάσκησης του εγκεφάλου, στοιχεία, όμως, δείχνουν ότι η συνεχής ενασχόληση με κάποιο ηλεκτρονικό παιχνίδι μπορεί να οδηγήσει σε συμπτώματα που απαντώνται συνήθως σε ασθενείς με εθισμό στα ναρκωτικά, όπως αλλαγές στη διάθεση, λαχτάρα και βίαιες αντιδράσεις, σε σοβαρές περιπτώσεις. Ενώ, δεν πρέπει να ξεχνάμε, ότι μιλάμε πάντα για περιπτώσεις εθισμού κι όχι απλούς χρήστες.

Έχουμε μιλήσει για αρκετά είδη εθισμών που εντοπίζονται στους νέους. Ανακεφαλαιώνοντας να υπενθυμίσω πως έχουμε μιλήσει για το κάπνισμα, το αλκοόλ, τα ναρκωτικά, το gaming, τα τυχερά παιχνίδια, το σεξ, το φαγητό και το διαδίκτυο. Υπάρχουν άλλες μορφές εθισμού που πιστεύεις πως πρέπει να αναφερθούν;

Θα ήθελα να σταθώ λίγο στο θέμα του διαδικτύου καθώς αυτό συνδέεται και με μια ακόμη κατηγορία εθισμών. Ένα από τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά της εφηβείας έχει να κάνει με την εμφάνιση και τα κοινώς αποδεκτά πρότυπα ομορφιάς που αλλάζουν κάθε τόσο. Διάσημες φιγούρες που εμφανίζουν τις υπερβολικά επεξεργασμένες φωτογραφίες τους και τους στρεβλωμένους εαυτούς τους στο διαδίκτυο καταλήγουν να προβάλουν, ουσιαστικά, λανθασμένες εικόνες για την ομορφιά, ενώ και ο οργασμός της χρήσης των κοινωνικών δικτύων, ωθούν τους νεαρούς ενήλικες σε αμφισβήτηση του ίδιου τους του εαυτού και σταδιακά αρχίζουν να εθίζονται στην προβολή τους μέσα από τα κοινωνικά μέσα και εν συνεχεία στις πλαστικές χειρουργικές επεμβάσεις, εάν η οικονομική τους κατάσταση τους το επιτρέπει. Επιπλέον, είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι, οι διατροφικές συνήθειες συνδέονται άρρηκτα με τον τρόπο που κανείς βλέπει τον εαυτό του και άρα καταλήγουμε να έχουμε και διατροφικές διαταραχές, από νευρική ανορεξία ως και παχυσαρκία.
Τέλος, μπορούμε και πρέπει να συμπεριλάβουμε σε αυτόν τον κατάλογο, τις περιπτώσεις κατάχρησης ακραίων δραστηριοτήτων, ώστε οι εκτελεστές αυτών των δράσεων να απολαμβάνουν την αίσθηση της αδρεναλίνης στο σύστημά τους. Δραστηριότητες όπως τα extreme sports, η γρήγορη οδήγηση κ.λπ., μπορεί να μην θεωρούνται εθισμοί, από την επιστημονική κοινότητα, αλλά είναι σαφές ότι η ανάγκη για αδρεναλίνη είναι, κατά κάποιον τρόπο, μια εθιστική κατάσταση.

Θα μπορούσες να μας κάνεις ένα τελευταίο σχόλιο για το πως μπορούμε να αντιμετωπίσουμε αυτές τις καταστάσεις.

Συνολικά, η εφηβεία είναι μια ευαίσθητη περίοδος της ζωής ενός ανθρώπου. Η έλλειψη εμπειρίας και η επιθυμία να ξεφύγει από το άγχος και την ένταση είναι παράγοντες που ανοίγουν το δρόμο για εθισμούς. Η διεθνής κοινότητα και οι κυβερνήσεις θα πρέπει να λάβουν άμεσα μέτρα για να αποτρέψουν την πρόσβαση σε όλες τις ουσίες από νεαρά χέρια. Οι γονείς πρέπει να αναλάβουν δράση, τώρα που τα μέσα είναι πολλά, να εκπαιδευτούν πρωτίστως οι ίδιοι και εν συνεχεία να εκπαιδεύσουν τα παιδιά τους, να τα ενημερώσουν για τα ναρκωτικά, τους κινδύνους του διαδικτύου και, φυσικά, να τους παράσχουν μια ζωή που πυροδοτεί τα ενδιαφέροντά τους, προκειμένου να τους κρατήσει μακριά από δραστηριότητες που μπορεί να αποβούν μοιραίες.
Τέλος, η ψυχολογική και ψυχιατρική κοινότητα πρέπει επίσης να γίνει πιο ενημερωτική και εκπαιδευτική. Είναι κοινώς αποδεκτό ότι η πρόληψη είναι η καλύτερη θεραπεία και παρόλο που τα προβλήματα ψυχικής υγείας σε μια κοινωνία ισοδυναμούν με περισσότερη δουλειά για τους θεραπευτές, είναι προτιμότερο να διατηρείται μια υγιής κοινότητα παρά να προσπαθεί κανείς να την θεραπεύει διαρκώς.

Ευχαριστίες και παραλειπόμενα

Ευχαριστούμε από καρδιάς την κα. Ηλιάνα Σοφούλη για την υπέροχη συνέντευξη που μας παραχώρησε και την κατατοπιστικότατη αναφορά της στους εθισμούς των νέων. Της ευχόμαστε τα καλύτερα για τις μελλοντικές σπουδές της και είμαστε σίγουροι πως θα τη δούμε να διαπρέπει σε όλους τους τομείς το προσεχές μέλλον. Εμείς από πλευράς μας, θα σταθούμε αρωγοί σε κάθε της προσπάθεια.

*Σημείωση: Η κυρία Candy Νικολάου, είχε παραχωρήσει συνέντευξη στο Θανάση Σπανό και την Αγγελίνα Παπαϊωάννου κατά τη διάρκεια του 9ου Ραδιομαραθωνίου του Spirto Web Radio, ένω είχε παρουσιάσει και το νέο της cover.

Σημείωση για τη συγγραφέα:

Η Αγγελίνα Κ. Παπαϊωάννου είναι μεταπτυχιακή φοιτήτρια του προγράμματος «Ορθόδοξη Θεολογία και Χριστιανικός Πολιτισμός» του τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού (πρώην Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας) της Θεολογικής σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και πτυχιούχος των προπτυχιακών σπουδών του ίδιου τμήματος, καθώς και δημοσιογράφος με σπουδές στο Εργαστήρι Δημοσιογραφίας.

Άλλα άρθρα της Αγγελίνας Παπαϊωάννου

5 1 vote

Αξιολογήστε το άρθρο / Article Rating

SpIrto Web Radio

From the blog